Własna działalność a staż pracy do emerytury – co warto wiedzieć?

Od 1 stycznia 2026 roku okresy prowadzenia jednoosobowej działalności gospodarczej oraz wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia i agencyjnej będą wliczane do stażu pracy – decydującego o długości urlopu, nagrodach jubileuszowych i wysokości emerytury. Nowe zasady wprowadza podpisana 15 października 2025 roku ustawa stażowa. Więcej szczegółów znajdziesz w naszym artykule.

Czym jest staż pracy i jakie ma znaczenie?

Staż pracy to pojęcie, które wprost nie zostało zdefiniowane w przepisach, jednak powszechnie rozumie się je jako całkowity okres aktywności zawodowej danej osoby. Wyróżnia się dwa jego rodzaje: staż ogólny, obejmujący całą karierę niezależnie od liczby pracodawców, oraz staż zakładowy, liczony wyłącznie w ramach jednego zatrudnienia. Oba te wskaźniki mają bezpośredni wpływ na wiele uprawnień wynikających z Kodeksu pracy.

To właśnie od długości udokumentowanego stażu zależy między innymi wymiar urlopu wypoczynkowego – po 10 latach pracy przysługuje bowiem 26 dni zamiast 20. Decyduje on również o prawie do nagrody jubileuszowej, wysokości odprawy czy okresie wypowiedzenia umowy o pracę (np. 1 miesiąc przy krótszym zatrudnieniu i 3 miesiące po 3 latach w danej firmie). Dotychczas do stażu wliczano głównie okresy przepracowane na etacie, a prowadzenie własnego biznesu czy praca na zleceniu pozostawały poza tym rachunkiem.

Co obecnie wlicza się do stażu pracy?

Aktualne przepisy Kodeksu pracy uznają za okresy składające się na ogólny staż przede wszystkim:

• zatrudnienie na podstawie umowy o pracę,
• pracę wynikającą z powołania, mianowania lub wyboru,
• spółdzielczą umowę o pracę,
• służbę w formacjach mundurowych,
• pracę w gospodarstwie rolnym.

Poza tą listą pozostawały wszelkie umowy cywilnoprawne – w tym umowa zlecenia, umowa agencyjna czy umowa o świadczenie usług – a także okresy prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Taki stan rzeczy sprawiał, że osoba pracująca latami wyłącznie na zleceniu w świetle prawa miała niższy staż niż ktoś zatrudniony na etacie od roku. Problem ten dostrzegł między innymi Rzecznik Praw Obywatelskich, wskazując na naruszenie konstytucyjnej zasady równości wobec prawa.

Co zmieni ustawa stażowa od 2026 roku?

Po wejściu w życie nowych regulacji lista aktywności wliczanych do stażu pracy znacznie się wydłuży. Projekt, który Stały Komitet Rady Ministrów przyjął 22 maja 2025 roku, a następnie po pracach parlamentarnych Prezydent RP podpisał 15 października 2025 roku, znosi dotychczasowe ograniczenia dla osób samozatrudnionych oraz pracujących na podstawie umów cywilnoprawnych. Co ważne, zaliczane będą również okresy, w których przedsiębiorca korzystał z ulg składkowych i nie odprowadzał faktycznie składek.

Podstawowy warunek wliczenia tych okresów to ich zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych – nawet jeśli w danym czasie obowiązywało zwolnienie z opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Oznacza to, że do stażu doliczone zostaną między innymi lata korzystania z ulgi na start, ulgi ZUS dla uczniów i studentów do 26. roku życia oraz czas po przekroczeniu rocznej podstawy wymiaru składek.

Nowe przepisy obejmą także okresy zawieszenia działalności gospodarczej w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, o ile opłacono wtedy składki emerytalne i rentowe.

Poniższe zestawienie pokazuje, które okresy aktywności zawodowej będą miały znaczenie po 1 stycznia 2026 roku:

Okresy prowadzenia jednoosobowej działalności gospodarczej

Dla wielu przedsiębiorców najważniejszą zmianą jest to, że każdy miesiąc pracy na własny rachunek zacznie się realnie liczyć do stażu ogólnego. Dotyczy to także osób, które przez lata opłacały jedynie składkę zdrowotną, a z ubezpieczeń społecznych były zwolnione na podstawie takich ulg jak ulga na start czy ulga dla studentów – ich czas aktywności również zostanie uwzględniony.

Co istotne, jeśli w tym samym przedziale czasowym zbiegały się różne tytuły do ubezpieczeń (np. jednoczesne prowadzenie JDG i umowa zlecenia), do stażu zostanie przyjęty tylko jeden – ten, który okaże się korzystniejszy dla danej osoby. Rozwiązanie to zapobiega podwójnemu naliczaniu tych samych miesięcy.

Umowy cywilnoprawne – zlecenie, agencyjna, świadczenie usług

Wyrównanie szans dotknie szczególnie osoby, które długo pracowały wyłącznie na podstawie umów zlecenia lub umów agencyjnych. Od 2026 roku okresy te zostaną doliczone zarówno do stażu ogólnego, jak i – w wypadku wykonywania zlecenia u obecnego pracodawcy – do stażu zakładowego. Dzięki temu pracownik, który przed podpisaniem etatu przez 4 lata realizował zlecenia dla tej samej firmy, może szybciej osiągnąć np. dłuższy urlop wypoczynkowy czy trzymiesięczny okres wypowiedzenia.

W praktyce oznacza to, że osoba z 7-letnim stażem etatowym, która dorzuci do tego 4 lata udokumentowanej pracy na umowie zlecenia, po 1 stycznia 2026 roku automatycznie przekroczy próg 10 lat i zyska prawo do 26 dni urlopu rocznie. To konkretny przykład, jaki w swoich materiałach przytaczało Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.

Okresy zawieszenia działalności na opiekę nad dzieckiem

Rodzice, którzy na pewien czas wyrejestrowali firmę, by osobiście sprawować opiekę nad potomstwem, nie stracą ciągłości stażu. Warunkiem jest jedynie opłacenie w tym czasie składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, co dla większości osób zawieszających działalność z tego powodu było standardową procedurą.

Jak potwierdzić okresy składkowe przed ZUS?

Głównym dokumentem, który będzie stanowił dowód na długość okresów wliczanych do stażu, jest zaświadczenie wydane przez ZUS na wniosek zainteresowanego. Instytucja ta przygotuje je na podstawie zgromadzonych danych o podleganiu ubezpieczeniom społecznym z konkretnych tytułów. Warto już teraz uporządkować własną dokumentację, by w razie luk móc sięgnąć po inne dowody – zwłaszcza gdy chodzi o dawne okresy sprzed wielu lat, dla których system ZUS może nie dysponować pełnymi danymi.

W przypadku okresów niepodlegających zgłoszeniu do ZUS, np. pracy zarobkowej za granicą, ciężar dowodu spoczywa na pracowniku. Wówczas konieczne będzie przedstawienie innych dokumentów potwierdzających, takich jak umowy, rachunki czy zaświadczenia od zagranicznych instytucji. Podobna zasada dotyczy okresów sprzed wejścia w życie ustawy – one również będą zaliczane, o ile zostaną właściwie udokumentowane.

Jak nowy staż pracy wpłynie na Twoje uprawnienia?

Zaliczenie kilku czy kilkunastu dodatkowych lat do stażu ogólnego bezpośrednio przekłada się na konkretne korzyści pracownicze. Najbardziej odczuwalną zmianą będzie wydłużenie urlopu wypoczynkowego do 26 dni po przekroczeniu łącznie 10 lat stażu – wcześniej wiele osób z długim doświadczeniem w JDG nie mogło osiągnąć tego progu po rozpoczęciu etatu. Podobnie rzecz ma się z okresem wypowiedzenia: pracownik zatrudniony 2 lata, który wcześniej przez 1,5 roku pracował na umowie zlecenia u tego samego pracodawcy, po nowelizacji zyska trzymiesięczny okres wypowiedzenia zamiast miesięcznego.

Nie bez znaczenia pozostają również nagrody jubileuszowe – w budżetówce i wielu firmach prywatnych wypłacane po osiągnięciu okrągłych rocznic stażu. Przykład podawany przez resort pracy: osoba, która po 20 latach etatu miała wcześniej 5 lat własnej działalności, po doliczeniu tego okresu może nabyć prawo do nagrody za 25 lat pracy już w 2028 roku. Wszystko zależy od wewnętrznych przepisów obowiązujących u danego pracodawcy.

Dla przyszłej emerytury zmiana ta również ma istotne znaczenie, choć tutaj mechanizm działa pośrednio – dłuższy staż pracy przekłada się na wyższą podstawę wymiaru składek, a samo uporządkowanie okresów składkowych ułatwia późniejsze wyliczenie świadczenia. Wreszcie osoby starające się o stanowiska w administracji publicznej przestaną być dyskryminowane ze względu na formę wcześniejszego zarobkowania, gdyż ich doświadczenie zdobyte na JDG czy zleceniu będzie traktowane na równi z etatem.