Orzeczenie o niepełnosprawności w ciągu roku a ulga rehabilitacyjna

Osoba, która uzyskała orzeczenie o niepełnosprawności w trakcie roku podatkowego, nie traci prawa do ulgi rehabilitacyjnej. Co do zasady, odliczyć można wydatki poniesione od dnia wydania dokumentu, chyba że wskazano w nim wcześniejszą datę powstania niepełnosprawności – wtedy ulga obejmuje również okres przed tą datą. Więcej szczegółów znajdziesz w artykule.

Czym jest ulga rehabilitacyjna i komu przysługuje?

Ulga rehabilitacyjna pozwala obniżyć podstawę opodatkowania o wydatki poniesione na cele rehabilitacyjne oraz ułatwiające codzienne funkcjonowanie. Zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 6 ustawy o PIT, prawo to mają osoby niepełnosprawne, a także podatnicy utrzymujący osoby z orzeczoną niepełnosprawnością. Warunkiem skorzystania z odliczenia jest posiadanie odpowiedniego dokumentu potwierdzającego stan zdrowia.

Za osobę niepełnosprawną w rozumieniu przepisów uznaje się każdego, kto posiada jedno z wymienionych w ustawie orzeczeń: o zaliczeniu do lekkiego, umiarkowanego lub znacznego stopnia niepełnosprawności, decyzję przyznającą rentę z tytułu całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy, rentę szkoleniową albo socjalną, a także orzeczenie o niepełnosprawności dla osoby poniżej 16. roku życia. Ważne jest, aby wydatki miały związek z konkretnymi potrzebami wynikającymi z niepełnosprawności i zostały poniesione w roku podatkowym. Ulga obejmuje zarówno samych niepełnosprawnych, jak i ich opiekunów – rodziców, małżonków czy rodzeństwo – o ile osoba z ograniczeniami pozostaje na ich utrzymaniu.

Jak data wydania orzeczenia wpływa na odliczenia?

Data umieszczona na orzeczeniu ma decydujące znaczenie dla ustalenia, od którego momentu można ujmować wydatki w zeznaniu podatkowym. Przepisy nie wymagają posiadania dokumentu przez cały rok – wystarczy, że zostanie on wydany w dowolnym momencie. Kluczowe znaczenie ma jednak to, czy w treści wskazano datę powstania niepełnosprawności.

Co do zasady odliczeniu od dochodu podlegają wydatki poniesione od daty uzyskania orzeczenia o niepełnosprawności, chyba że w orzeczeniu tym wskazano, że niepełnosprawność powstała wcześniej niż data wydania orzeczenia.

Powyższa reguła sprawia, że osoby, które otrzymały dokument z wpisaną wcześniejszą datą zaistnienia niepełnosprawności, mogą ująć nawet koszty poniesione przed formalnym wydaniem orzeczenia. W praktyce oznacza to także możliwość skorygowania zeznań z lat ubiegłych, jeśli dysfunkcja istniała już wtedy. Z drugiej strony brak takiego zapisu ogranicza odliczenie wyłącznie do okresu po dacie doręczenia dokumentu.

Gdy niepełnosprawność istniała przed wydaniem dokumentu

Wpisanie w orzeczeniu, że niepełnosprawność datuje się np. od wczesnego dzieciństwa lub od konkretnej daty sprzed wydania druku, otwiera drogę do odliczenia wydatków poniesionych wcześniej. Takie stanowisko potwierdził Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji z 3 kwietnia 2023 roku (nr 0111-KDSB2-1.4011.58.2023.2.AM). Sprawa dotyczyła matki dziecka ze zdiagnozowanym autyzmem. Orzeczenie wydano później, lecz organ zaznaczył, że niepełnosprawność występowała od wczesnego dzieciństwa. Kobieta mogła więc rozliczyć ulgę za rok 2023, a także złożyć korekty za lata poprzednie.

W takich przypadkach podatnik ma prawo złożyć korektę zeznania nawet za pięć wstecznych lat, licząc od końca roku, w którym upłynął termin płatności podatku – wynika to z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej. To ważna informacja dla osób, które chorowały długo przed uzyskaniem formalnego potwierdzenia. Warto zatem sprawdzić, czy w swoim dokumencie posiada się datę powstania niepełnosprawności, ponieważ może to przełożyć się na realny zwrot podatku.

Brak daty powstania niepełnosprawności

Niestety, jeśli z orzeczenia wynika, że „nie da się ustalić” od kiedy istnieje niepełnosprawność, fiskus przyjmuje, że odliczyć można wyłącznie wydatki od dnia wydania dokumentu. Dobitnie pokazuje to interpretacja nr 0115-KDIT2-2.4011.80.2019.1.MM z 2019 roku. Podatnik cierpiał na zwyrodnienie kręgosłupa i w lutym 2018 r. przebywał na turnusie rehabilitacyjnym. Orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności otrzymał dopiero w lipcu tego roku, a w dokumencie nie określono daty powstania schorzenia. Dyrektor KIS uznał, że nie można odliczyć wydatków za luty, bo w momencie ich poniesienia wnioskodawca nie dysponował jeszcze odpowiednim dokumentem.

To rozróżnienie bywa krytykowane przez ekspertów, jednak dopóki organy podatkowe nie zmienią wykładni, brak daty skutecznie uniemożliwia odzyskanie kosztów z okresu poprzedzającego wydanie orzeczenia. W takim wypadku nie ma też podstaw do korygowania wcześniejszych zeznań. Dlatego tak ważne jest, by na etapie postępowania przed komisją orzeczniczą zadbać o wpisanie możliwie dokładnej daty powstania niepełnosprawności.

Jakie wydatki podlegają odliczeniu?

Katalog kosztów rehabilitacyjnych został szczegółowo opisany w art. 26 ust. 7a ustawy o PIT. Dzieli się on na wydatki limitowane – gdzie maksymalna kwota odliczenia wynosi 2 280 zł – oraz nielimitowane, które odlicza się w pełnej wysokości. Poniższe zestawienie przedstawia najczęściej stosowane pozycje.

Wydatki nielimitowane to między innymi zakup indywidualnego sprzętu rehabilitacyjnego, materiały szkoleniowe czy odpłatny przewóz na zabiegi. W przypadku leków odliczyć można jedynie nadwyżkę ponad 100 zł w danym miesiącu i tylko wtedy, gdy lekarz specjalista zalecił ich stosowanie. Natomiast przy wydatkach limitowanych roczna kwota 2 280 zł obowiązuje odrębnie dla każdej z kategorii – co oznacza, że można skorzystać z kilku limitów jednocześnie, pod warunkiem spełnienia pozostałych wymogów.

Orzeczenie o niepełnosprawności wydane w trakcie danego roku podatkowego nie pozbawia podatnika prawa do dokonania odliczeń wydatków na cele rehabilitacyjne za ten rok.

W praktyce oznacza to, że jeśli dokument wpłynął na przykład w maju, a wydatki na turnus rehabilitacyjny poniesiono w marcu, można je uwzględnić tylko wówczas, gdy z wpisu wynika, że niepełnosprawność istniała już w marcu.

Praktyczne aspekty rozliczenia ulgi

Ulga nie wymaga, aby samochód należał do podatnika przez cały rok. Jeśli osoba niepełnosprawna nabyła auto lub stała się współwłaścicielem np. w sierpniu, pełny limit 2 280 zł na używanie pojazdu przysługuje za cały rok podatkowy. Analogicznie okres posiadania orzeczenia nie ma wpływu na wysokość innych pułapów – nie podlega on proporcjonalnemu zmniejszeniu.

Wydatki na samochód bez szczegółowej dokumentacji

Co ciekawe, w przypadku odliczenia z tytułu używania samochodu osobowego nie trzeba przechowywać rachunków za paliwo czy części. Wystarczy dowód rejestracyjny oraz orzeczenie o niepełnosprawności. Fiskus może jednak zażądać tych dokumentów podczas ewentualnej kontroli, dlatego warto mieć je pod ręką. Współwłasność małżeńska także uprawnia do skorzystania z ulgi, jeśli pojazd został zarejestrowany na współmałżonka, ale w rzeczywistości stanowi dorobek objęty wspólnotą majątkową – tak wynika z indywidualnej interpretacji 0115-KDIT2.4011.6.2026.1.MD z 16 lutego 2026 roku.

Jak przygotować zeznanie podatkowe?

W celu prawidłowego rozliczenia ulgi rehabilitacyjnej należy wypełnić załącznik PIT/O i dołączyć go do formularza PIT-36 lub PIT-37. Każdy wydatek limitowany wykazuje się do wysokości faktycznie poniesionej, nie wyższej niż 2 280 zł, natomiast wydatki nielimitowane wpisuje się w pełnej kwocie. Jeśli orzeczenie wskazuje wcześniejszą datę powstania niepełnosprawności, we wniosku o korektę lat ubiegłych trzeba zawrzeć wydatki z poszczególnych okresów i dołączyć kopię tego orzeczenia.

Pamiętaj, że urząd skarbowy może zweryfikować zgodność dat na fakturach z datą wydania dokumentu, dlatego uporządkowanie całej dokumentacji jeszcze przed złożeniem PIT-u pozwoli uniknąć nieporozumień.